Daha öncede bahsettiğimiz sistem modellenmesi başlığı altında bahsettiğimiz petri agları hakkında daha detaylı ve en can alıcı noktaları paylaşacağız. Öncelikle sistem nedir? Sistem belirli bir girişi ve bu girişe bağlı yada bağımsız şekilde çıkış üretebilen kontrol mekanizmalarının omurgalarına sistem denir. Sistemler kendi içlerinde daha ufak sistemlere ayrılabilir. Ufak sistemlerin artması omurganın yavaşlamasına yada hatanın artmasına sebebiyet verebilir bu yüzden sistemler tasarlanırken durak adını verdiğimiz çeşitli ölçüm yada denetim noktaları oluşturmak omurgamızın sağılını doğrudan sağlamaktadır. Peki, sistemleri nasıl oluyor da otomasyona dönüştürüyoruz. Bu noktada otomasyonun anlamı bizim için çok önemlidir. Otomasyon isminde de anlaşılacağı gibi kendi kendine yetebilen ve kendi içinde giriş ve çıkışları kontrol edebilen sitemlerdir. Bir üretim bandının tamamın otomasyona bağlı olması şu an Siemens firmasının da üzerinde çalıştı “Full Automation” projesinin en büyük hedefidir. Günümüzde otomasyoncuların en büyük yardımcısı olan PLC ve ekipmanları sahadaki forvetlerimizden biridir.Asıl işi bunlar yapıyor gibi gözükse de işin aslı ve temeli sistemlerin modellenip PLC ara yüzleri ile buluşmasında başlamaktadır. Peki sistem modelleme nasıl yapılır nasıl başlanır? Bunun için öncelikle Petri Ağlrını bilmek gerekmektedir aslında çok zor değildir temelde mantık kapıları ile aynı şekilde çalışmaktır bunun geliştirilmiş çeşitli ücretsiz yada Siemens firmasının yakın bir zamanda satın aldığı Em-Plant gibi yazılımlar gelmektedir. Yazımız içerisinde de Em-Plant hakkında bir kaç ekran görüntüsü paylaşacağız. Gelelim Petri Nets nedir? Temelde yuvarlak, dikdörtgen, düz çizgi ve jetondan oluşan basit bir kütüphanesi bulunmaktadır. Jeton dediğimiz yuvarlakların içinde bulunan siyah noktamız ürünün yada üretim bandında bulunan programı simgelemektedir. Jeton her seferinde sadece bağlı olduğu çizgilerin ağırlığı kadar ilerleyebilmektedir. Bir nevi kontenjan gibi düşünebiliriz bağlı olduğu hattın ağırlığı 4 ise bunun anlamı 4 jetona kadar geçiş yapabilir. Aşağıdaki resimde gördüğümüz gibi bir üretimdeki durum sergilemektedir iki adet algılayıcımız vardır bunlar kare şeklide gösterilmiştir. Amerikan standartlarında yuvarlaklar kare olarak gösterilmektedir. Resim bir VE kapsını simgelemektedir. Hemen hatırlayalım Ve kapısı sadece tüm girişlerin aktif olduğunda yani 1 olduğunda çıkışı aktif eden kapımızdı.”a” etiketli resmimizde jeton kutucuklardan birinin içinde beklemektedir amaç jetonun en alta ki kutuya gelmesidir. Yani VE kapsı koşularının oluşabilmesi için iki kutuda jetona sahip olmalıdır.”b” etiketli resmimizde bunu açıkça görmekteyiz. Petri ağlarında durak dediğimiz düz çizgi burada ortaya çıkmaktadır “a” ile simgelenen ve “c” etiketli resmimizde a=1 ibaresi bu durağın aktif olduğunu ve jetonların son kutuya geçebileceğini göstermektedir.”d” etiketli resmimizde kutularımızı boş a=0 ve son kutumuz jetonları içermektedir. Bu kadar teorik detayın sizi bunalttığına eminim gelin örnekleyelim. İki parçamızı birleştirip bunu test edip içince parçayı ekleyecek bir sistemimiz var parçalarımız x,y,z olsun x ve y parçaları resmimizde a ve b şeklerinde ki jetonlarımız olsun a olarak simgelenen ise bizim test algılayıcımız. z parçası ise d etiketli resmimizdeki durumumuz. X parçası ve y parçası birbirini beklemek zorundalar iki parça birleştiğinde algılayıcımız z parçasını birleşimine başlayacaktır. Bu verdiğimiz örnek aslında çok basit sadece 4 elemandan oluşmuş bir petri ağıdır. Sistem genişledikçe petri ağımız genişleyecektir.
Gelelim Em-Plant nedir.Bu program büyük çaptaki sistemlerin performansını artırmak daha kısa sürede sistemi değiştirmeden sadece PLC programında yapacağımız yada yapabileceğimiz küçük değişiklikleri görebilmekteyiz.Kendi tecrübelerimden yaralanarak sadece basit bir trafik sinyalizasyon programındaki yazılımı gerçekleştirmiştim acemiliğimizden olsa gerek oldukça abartılı bir sayıda kullandığım sayıcılar zamanlayıcılar bloklar oldukça sistemi ağırlaştırmıştı.Sistemi aynen Em-Plant’a kurmak istedim sistemde%50 yakın blok ve elaman eksilmesini yaşadım bunu avantajları elbette ki var.Aşağıda verdiğim Em-Plant bir kaynak yapımlı üretim bandını göstermektedir.Sistemin ortalama süresini hata oranlarını risklerini ve bunların yıllık bazda risk haritalarını gösterebilmektedir.Dezavantajı nedir derseniz Em-Plant da bir çok Siemens ürünü gibi lisansı oldukça pahalı.Petri Ağları hakkında verebileceğimiz en temel bilgiler bunlardır.Bunun dışında daha detaylı bilgi isteye arkadaşlara yardımcı olmaktan mutluluk duyarım.
